“ စကားႀကီး (၁၀)မ်ိဳး “

စကားေျပာဆို ရာ၌ ကၽြမ္းက်င္ လိမၼာေစရန္ စကားေျပာနည္း ၁၀-မ်ိဳးကို ခြဲျခား သတ္မွတ္ထားသည္၊ ျမန္မာလူမ်ိဳးတို႔က စကားႀကီး ၁၀-မ်ိဳးဟု ေခၚဆိုၾကသည္၊ ယင္းစကားႀကီး ၁၀-မ်ိဳး၏ အမည္ကို မုန္တိုင္ပင္ ဆရာေတာ္ က မွတ္သားရလြယ္ကူေစရန္ သံုးပံု တံခ်ဴက်မ္း၌ ေအာက္ပါအတိုင္း လကၤာစီထားပါသည္။

၁။ ေရကူး ညာတင္

၂။ ေကာက္ပင္ ရိတ္လွီး

၃။ ေရစီး ေဖာင္ဆန္

၄။ အိုးတန္ ဆန္ခပ္

၅။ ဆီပြတ္ က်ည္ေပြ႔

၆။ ဆင္ေ၀ွ႔ ရန္ေရွာင္

၇။ ေတာင္သူ ယာခုတ္

၈။ ၾကက္ဆုတ္ ခြပ္ျပစ္

၉။ ေရစစ္သည့္အင္

၁၀။ ခက္တင္ ေမာင္းနင္း အျခင္းဆယ္ပါး

ဤစကားကို မွတ္သား၀မ္းတြင္း ေလ့ေစမင္း။

၁။ ေရကူးညာတင္ ေျပာနည္း

ျမစ္တဘက္မွ လိုရာဆိပ္ကမ္းသို႔ ကူးလိုလွ်င္ ျမစ္ညာက တင္၍ကူးမွ လိုရာသို႔ ေရာက္သကဲ့သို႔ မိမိအလိုရွိရာသို႔ေရာက္ေအာင္ အထက္က တင္ကူး၍ ေျပာျခင္းသည္ ( ေရကူးညာတင္ ေျပာနည္း ) မည္၏။ အူထံုးေရာဂါသည္ကို ကုရာ၌ ဇီ၀က-ေျပာေသာစ ကားကို သာဓကထုတ္အပ္၏။

၂။ ေကာက္ပင္ရိတ္လွီး ေျပာနည္း

စပါးရိတ္လွ်င္ ေကာက္ပင္ကို လက္တဆုပ္ျဖင့္ ဆုပ္သိမ္းကာ တံဇဥ္ျဖင့္အရင္းမွ ျဖတ္၍ ရိတ္ယူသကဲ့သို႔ တဘက္လူ၏ စကားကို သိမ္းက်ဳံးဖမ္းယူျပီးမွ အရင္းကျဖတ္၍ ပိုင္ေလာက္ေအာင္ ေျပာဆိုျခင္းသည္ (ေကာက္ပင္ရိတ္လွီး ေျပာနည္း ) မည္၏။ သူေဌးသား ၂-ေယာက္ႏွင့္ ဗ်ိဳင္းပံု၀တၳဳကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၃။ ေရစီးေဖာင္ဆန္ ေျပာနည္း

ေဖာင္ႀကီးသည္ အညာသို႔ ဆန္ေသာကာလ လိုရာဆႏၵရွိသမွ်ကို တင္ယူ၍ ျဖည္းညင္းသာယာစြာ ဆန္လွ်င္ လိုရာအရပ္သို႔ ေရာက္ႏိုင္ သကဲ့သို႔ စကားအရာတြင္လည္း ဥပမာ-ဥပေမယ်တို႔ျဖင့္ ျဖည္းညင္းသာယာစြာ လိုရာေရာက္ေအာင္ ေျပာဆိုျခင္းသည္ (ေရစီးေဖညင္ဆန္ ေျပာနည္း ) မည္၏။ ဟံသာ၀တီဘုရင္ ရာဇာဓိရာဇ္က ( အေဆြေတာ္ ) ဟု ေရးသားသည္ကို ဒြါရ၀တီမင္းက မေက်နပ္၍ ဟံသာ၀တီ သားတို႔က ေျပလည္ေအာင္ ေျဖရွင္းပံုကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၄။ အိုးတန္ ဆန္ခတ္ ေျပာနည္း

အိုးႏွင့္ဆန္သည္ တန္ေအာင္ခ်က္လွ်င္ ႏူးနပ္စြာ သံုးေဆာင္ရသကဲ့သို႔ စကားအရာတြင္လည္း မယုတ္မလြန္ႏွင့္ လိုရင္းေရာက္ေအာင္ ေျပာဆိုျခင္းသည္ ( အိုးတန္ ဆန္ခတ္ ေျပာနည္း) မည္၏။ သားေရႊအိုးထမ္းလာသည္ကို ျမင္လိုပါသည္-ဟု ေျပာဆိုေသာ သု၀ဏၰသာမ၏ မိဘ ၂-ပါး ေျပာဆိုပံုကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၅။ ဆီပြတ္ က်ည္ေပြ႔ ေျပာနည္း

ဆီကို ရေအာင္ ပြတ္သည့္အခါတြင္ အထပ္ထပ္အခါခါ ပြတ္ရသကဲ့သို႔ အလိုရွိေသာစကားကို အထပ္ထပ္ ေျပာဆိုျခင္းသည္( ဆီပြတ္က်ည္ေပြ႔ ေျပာနည္း ) မည္၏။ ဘုရားပိႏၷဲတိုင္ကိစၥ ေဆြးေႏြးရာ၌ မက်ည္းႏွစ္လဲ ေကာင္း၊ ကၽြန္းလဲ ေကာင္း။ ရွားႏွစ္လဲ ေကာင္း၊ ကၽြန္းလဲ ေကာင္း-ဟု ေျပာဆိုပံုကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၆။ ဆင္ေ၀ွ႔ ရန္ေရွာင္ ေျပာနည္း

ဆင္ေ၀ွ႔မည္ဟု လိုက္လွ်င္ လြတ္ရာလြတ္ေၾကာင္း တိမ္းေရွာင္က ခ်မ္းသာသကဲ့သို႔ စကားအရာတြင္လည္း မိမိအဖို႔ ေဘးေရာက္မည့္ စကားကို ေရွာင္လႊဲ၍ ေျပာဆိုျခင္းသည္ ( ဆင္ေ၀ွ႔ရန္ေရွင္ ေျပာနည္း ) မည္၏။ ရက္မေအာက္ ေျမႀကီးအထိ ေရႊခ်ထားေသာ အိမ္ေရွ႔မင္း ၏ ေက်ာင္းမွ ေရႊမ်ားကို ျမိဳ႔၀န္က အဖ်က္ခိုင္းရာ အိမ္ေရွ႔မင္း စိတ္ဆိုးသည္ကို ေျပလည္ေအာင္ ေလွ်ာက္ထားေသာ ျမိဳ႔၀န္၏စကား ကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၇။ ေတာင္သူ ယာခုတ္ ေျပာနည္း

ေတာင္သူတို႔သည္ ယာခုတ္လွ်င္ ျခံဳငယ္ သစ္ပင္ငယ္တို႔ကို ဦးစြာ ရွင္းလင္းခုတ္ထြင္ျပီးမွ သစ္ပင္ႀကီးငယ္မ်ားကို လွဲသကဲ့သို႔ စကား အရာတြင္လည္း ဦးစြာ စကားငယ္ကိုေျပာ၍ ေနာက္မွ စကားႀကီးမ်ားကို ေျပာျခင္းျဖင့္ အႏိုင္ယူျခင္းသည္ (ေတာင္သူ ယာခုတ္ ေျပာနည္း ) မည္၏။ အမတ္ႀကီးေလးဦးႏွင့္ မေဟာသဓာသုခမိန္တို႔ ဥစၥာႏွင့္ပညာ ဘယ္ဟာက-ျမတ္သည္ ဟူေသာ အျငင္းပြားပံုကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၈။ ၾကက္ဆုတ္ ခြပ္ပစ္ ေျပာနည္း

ၾကက္တို႔၏သေဘာသည္ ခြပ္မည္ျပဳေသာအခါ ေနာက္သို႔ဆုတ္ဟန္ျပဳ၍ တကယ္ခြပ္ေသာအခါမွသာ စီး၍ခြပ္သကဲ့သို႔ စကားအရာ တြင္လည္း သူ႔အလိုကို လိုက္တန္သ၍ လိုက္ျပီးလွ်င္ စီးသာေသာအခါမွ စီးလ်က္ ေျပာေသာစကားမ်ိဳးသည္ ( ၾကက္ဆုတ္ ခြပ္ပစ္ ေျပာနည္း ) မည္၏။ က၀ိေသတၱဳ မဥၨဴသာက်မ္း၌ ေဖာ္ျပပါရွိေသာ တရုတ္ငေရႊၾကည္၏ မီးေလာင္ကိစၥအတြက္ တရုတ္သံမ်ားႏွင့္ အမတ္ႀကီးဦးေပါဦးတို႔ အျပန္အလွန္ ေျပာဆိုပံုကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၉။ ေရစစ္ပမာ စကားေျပာနည္း

ဓမၼကရိုဏ္းေခၚေသာ ေရစစ္ကို ေရတြင္ႏွစ္၍ ေရျပည့္လွ်င္ အေပါက္ကို လက္ျဖင့္ ပိတ္ယူပါက ေရမထြက္ႏိုင္သကဲ့သို႔ တဘက္လူ၏ စကားကို ပိတ္မိေအာင္ ေျပာဆိုျခင္းသည္ ( ေရစစ္ပမာ စကားေျပာနည္း ) မည္၏။ သူငယ္ေလးေယာက္ႏွင့္ သူအိုႀကီးတို႔ ယံုတမ္းစကား ေျပာၾကားပံုကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

၁၀။ ခက္တင္ ေမာင္းနင္း ေျပာနည္း

သူ႔စကားကို ဟုတ္၏လည္း မဆို၊ မဟုတ္ဟုလည္း မဆိုဘဲ မတင္တက် ေျပာဆိုျခင္းသည္ ( ခက္တင္ ေမာင္းနင္း ေျပာနည္း ) မည္၏။ ဤသူ ငါ့တူ-မဟုတ္ဟု မည္သူေျပာသနည္း-ဟု ေတာင္ဖီလာဆရာေတာ္ ေျပာၾကားပံုကို သာဓက ထုတ္အပ္၏။

မွတ္ခ်က္။ စကားႀကီး ၁၀-မ်ိဳးအေၾကာင္း ျပဆိုေသာ ပံုသက္ေသ သာဓက၀တၳဳမ်ားကို ျမန္မာ့စြယ္စံုက်မ္း အတြဲ (၃)တြင္ အက်ယ္တ၀င့္ ေဖာ္ျပပါရွိသည္။ ထိုက်မ္း၌ ေလ့လာၾကည့္ရႈၾကပါကုန္။ .

( ေအာင္ပြဲရ ကဗ်ာ )

၁။ ေရကူးညာတင္၊ ေျပာရိုးတြင္၊ ဉာဏ္ယွဥ္ပါက ေအာင္ပြဲရ။

၂။ ေကာက္ပင္ရိတ္လွီး၊ ေျပာဆိုနည္း၊ ဉာဏ္မွီးပါက ေအာင္ပြဲရ။

၃။ ေရစီးေဖာင္ဆန္၊ ေျပာဆိုဟန္၊ ေ၀ဖန္ႏိုင္းဆ ေအာင္ပြဲရ။

၄။ အိုးတန္ဆန္ခတ္၊ ပမာဟပ္၊ ေျပာတတ္ပါက ေအာင္ပြဲရ။

၅။ ဆီပြတ္က်ည္ေပြ႔၊ ေျပာဆိုေလ့၊ လက္ေတြ႔မွန္လွ ေအာင္ပြဲရ။

၆။ ဆင္ေ၀ွ႔ရန္ေရွာင္၊ ပမာေဆာင္၊ လူ႔ေဘာင္ေလာက ေအာင္ပြဲရ။

၇။ ေတာင္သူယာခုတ္၊ ညႊန္းေဖာ္ထုတ္၊ မယုတ္မွန္လွ ေအာင္ပြဲရ။

၈။ ၾကက္ဆုတ္ခြပ္ပစ္၊ ထံုးစနစ္၊ စင္စစ္မွန္လွ ေအာင္ပြဲရ။

၉။ ေရစစ္ေသာလား၊ ပမာထား၊ စကားဆိုက ေအာင္ပြဲရ။

၁၀။ ခက္တင္ေမာင္းနင္း၊ ေျပာဆိုျခင္း၊ မယြင္းမွန္လွ ေအာင္ပြဲရ။ Credit

Unicode

စကားပြောဆို ရာ၌ ကျွမ်းကျင် လိမ္မာစေရန် စကားပြောနည်း ၁၀-မျိုးကို ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားသည်၊ မြန်မာလူမျိုးတို့က စကားကြီး ၁၀-မျိုးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်၊ ယင်းစကားကြီး ၁၀-မျိုး၏ အမည်ကို မုန်တိုင်ပင် ဆရာတော် က မှတ်သားရလွယ်ကူစေရန် သုံးပုံ တံချူကျမ်း၌ အောက်ပါအတိုင်း လင်္ကာစီထားပါသည်။

၁။ ရေကူး ညာတင်

၂။ ကောက်ပင် ရိတ်လှီး

၃။ ရေစီး ဖောင်ဆန်

၄။ အိုးတန် ဆန်ခပ်

၅။ ဆီပွတ် ကျည်ပွေ့

၆။ ဆင်ဝှေ့ ရန်ရှောင်

၇။ တောင်သူ ယာခုတ်

၈။ ကြက်ဆုတ် ခွပ်ပြစ်

၉။ ရေစစ်သည့်အင်

၁၀။ ခက်တင် မောင်းနင်း အခြင်းဆယ်ပါး

ဤစကားကို မှတ်သားဝမ်းတွင်း လေ့စေမင်း။

၁။ ရေကူးညာတင် ပြောနည်း

မြစ်တဘက်မှ လိုရာဆိပ်ကမ်းသို့ ကူးလိုလျှင် မြစ်ညာက တင်၍ကူးမှ လိုရာသို့ ရောက်သကဲ့သို့ မိမိအလိုရှိရာသို့ရောက်အောင် အထက်က တင်ကူး၍ ပြောခြင်းသည် ( ရေကူးညာတင် ပြောနည်း ) မည်၏။ အူထုံးရောဂါသည်ကို ကုရာ၌ ဇီဝက-ပြောသောစ ကားကို သာဓကထုတ်အပ်၏။

၂။ ကောက်ပင်ရိတ်လှီး ပြောနည်း

စပါးရိတ်လျှင် ကောက်ပင်ကို လက်တဆုပ်ဖြင့် ဆုပ်သိမ်းကာ တံဇဉ်ဖြင့်အရင်းမှ ဖြတ်၍ ရိတ်ယူသကဲ့သို့ တဘက်လူ၏ စကားကို သိမ်းကျုံးဖမ်းယူပြီးမှ အရင်းကဖြတ်၍ ပိုင်လောက်အောင် ပြောဆိုခြင်းသည် (ကောက်ပင်ရိတ်လှီး ပြောနည်း ) မည်၏။ သူဌေးသား ၂-ယောက်နှင့် ဗျိုင်းပုံဝတ္ထုကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၃။ ရေစီးဖောင်ဆန် ပြောနည်း

ဖောင်ကြီးသည် အညာသို့ ဆန်သောကာလ လိုရာဆန္ဒရှိသမျှကို တင်ယူ၍ ဖြည်းညင်းသာယာစွာ ဆန်လျှင် လိုရာအရပ်သို့ ရောက်နိုင် သကဲ့သို့ စကားအရာတွင်လည်း ဥပမာ-ဥပမေယျတို့ဖြင့် ဖြည်းညင်းသာယာစွာ လိုရာရောက်အောင် ပြောဆိုခြင်းသည် (ရေစီးဖေညင်ဆန် ပြောနည်း ) မည်၏။ ဟံသာဝတီဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်က ( အဆွေတော် ) ဟု ရေးသားသည်ကို ဒွါရဝတီမင်းက မကျေနပ်၍ ဟံသာဝတီ သားတို့က ပြေလည်အောင် ဖြေရှင်းပုံကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၄။ အိုးတန် ဆန်ခတ် ပြောနည်း

အိုးနှင့်ဆန်သည် တန်အောင်ချက်လျှင် နူးနပ်စွာ သုံးဆောင်ရသကဲ့သို့ စကားအရာတွင်လည်း မယုတ်မလွန်နှင့် လိုရင်းရောက်အောင် ပြောဆိုခြင်းသည် ( အိုးတန် ဆန်ခတ် ပြောနည်း) မည်၏။ သားရွှေအိုးထမ်းလာသည်ကို မြင်လိုပါသည်-ဟု ပြောဆိုသော သုဝဏ္ဏသာမ၏ မိဘ ၂-ပါး ပြောဆိုပုံကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၅။ ဆီပွတ် ကျည်ပွေ့ ပြောနည်း

ဆီကို ရအောင် ပွတ်သည့်အခါတွင် အထပ်ထပ်အခါခါ ပွတ်ရသကဲ့သို့ အလိုရှိသောစကားကို အထပ်ထပ် ပြောဆိုခြင်းသည်( ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့ ပြောနည်း ) မည်၏။ ဘုရားပိန္နဲတိုင်ကိစ္စ ဆွေးနွေးရာ၌ မကျည်းနှစ်လဲ ကောင်း၊ ကျွန်းလဲ ကောင်း။ ရှားနှစ်လဲ ကောင်း၊ ကျွန်းလဲ ကောင်း-ဟု ပြောဆိုပုံကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၆။ ဆင်ဝှေ့ ရန်ရှောင် ပြောနည်း

ဆင်ဝှေ့မည်ဟု လိုက်လျှင် လွတ်ရာလွတ်ကြောင်း တိမ်းရှောင်က ချမ်းသာသကဲ့သို့ စကားအရာတွင်လည်း မိမိအဖို့ ဘေးရောက်မည့် စကားကို ရှောင်လွှဲ၍ ပြောဆိုခြင်းသည် ( ဆင်ဝှေ့ရန်ရှေင် ပြောနည်း ) မည်၏။ ရက်မအောက် မြေကြီးအထိ ရွှေချထားသော အိမ်ရှေ့မင်း ၏ ကျောင်းမှ ရွှေများကို မြို့ဝန်က အဖျက်ခိုင်းရာ အိမ်ရှေ့မင်း စိတ်ဆိုးသည်ကို ပြေလည်အောင် လျှောက်ထားသော မြို့ဝန်၏စကား ကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၇။ တောင်သူ ယာခုတ် ပြောနည်း

တောင်သူတို့သည် ယာခုတ်လျှင် ခြုံငယ် သစ်ပင်ငယ်တို့ကို ဦးစွာ ရှင်းလင်းခုတ်ထွင်ပြီးမှ သစ်ပင်ကြီးငယ်များကို လှဲသကဲ့သို့ စကား အရာတွင်လည်း ဦးစွာ စကားငယ်ကိုပြော၍ နောက်မှ စကားကြီးများကို ပြောခြင်းဖြင့် အနိုင်ယူခြင်းသည် (တောင်သူ ယာခုတ် ပြောနည်း ) မည်၏။ အမတ်ကြီးလေးဦးနှင့် မဟောသဓာသုခမိန်တို့ ဥစ္စာနှင့်ပညာ ဘယ်ဟာက-မြတ်သည် ဟူသော အငြင်းပွားပုံကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၈။ ကြက်ဆုတ် ခွပ်ပစ် ပြောနည်း

ကြက်တို့၏သဘောသည် ခွပ်မည်ပြုသောအခါ နောက်သို့ဆုတ်ဟန်ပြု၍ တကယ်ခွပ်သောအခါမှသာ စီး၍ခွပ်သကဲ့သို့ စကားအရာ တွင်လည်း သူ့အလိုကို လိုက်တန်သ၍ လိုက်ပြီးလျှင် စီးသာသောအခါမှ စီးလျက် ပြောသောစကားမျိုးသည် ( ကြက်ဆုတ် ခွပ်ပစ် ပြောနည်း ) မည်၏။ ကဝိသေတ္တု မဉ္ဇူသာကျမ်း၌ ဖော်ပြပါရှိသော တရုတ်ငရွှေကြည်၏ မီးလောင်ကိစ္စအတွက် တရုတ်သံများနှင့် အမတ်ကြီးဦးပေါဦးတို့ အပြန်အလှန် ပြောဆိုပုံကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၉။ ရေစစ်ပမာ စကားပြောနည်း

ဓမ္မကရိုဏ်းခေါ်သော ရေစစ်ကို ရေတွင်နှစ်၍ ရေပြည့်လျှင် အပေါက်ကို လက်ဖြင့် ပိတ်ယူပါက ရေမထွက်နိုင်သကဲ့သို့ တဘက်လူ၏ စကားကို ပိတ်မိအောင် ပြောဆိုခြင်းသည် ( ရေစစ်ပမာ စကားပြောနည်း ) မည်၏။ သူငယ်လေးယောက်နှင့် သူအိုကြီးတို့ ယုံတမ်းစကား ပြောကြားပုံကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

၁၀။ ခက်တင် မောင်းနင်း ပြောနည်း

သူ့စကားကို ဟုတ်၏လည်း မဆို၊ မဟုတ်ဟုလည်း မဆိုဘဲ မတင်တကျ ပြောဆိုခြင်းသည် ( ခက်တင် မောင်းနင်း ပြောနည်း ) မည်၏။ ဤသူ ငါ့တူ-မဟုတ်ဟု မည်သူပြောသနည်း-ဟု တောင်ဖီလာဆရာတော် ပြောကြားပုံကို သာဓက ထုတ်အပ်၏။

မှတ်ချက်။ စကားကြီး ၁၀-မျိုးအကြောင်း ပြဆိုသော ပုံသက်သေ သာဓကဝတ္ထုများကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၃)တွင် အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြပါရှိသည်။ ထိုကျမ်း၌ လေ့လာကြည့်ရှုကြပါကုန်။ .

( အောင်ပွဲရ ကဗျာ )

၁။ ရေကူးညာတင်၊ ပြောရိုးတွင်၊ ဉာဏ်ယှဉ်ပါက အောင်ပွဲရ။

၂။ ကောက်ပင်ရိတ်လှီး၊ ပြောဆိုနည်း၊ ဉာဏ်မှီးပါက အောင်ပွဲရ။

၃။ ရေစီးဖောင်ဆန်၊ ပြောဆိုဟန်၊ ဝေဖန်နိုင်းဆ အောင်ပွဲရ။

၄။ အိုးတန်ဆန်ခတ်၊ ပမာဟပ်၊ ပြောတတ်ပါက အောင်ပွဲရ။

၅။ ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့၊ ပြောဆိုလေ့၊ လက်တွေ့မှန်လှ အောင်ပွဲရ။

၆။ ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင်၊ ပမာဆောင်၊ လူ့ဘောင်လောက အောင်ပွဲရ။

၇။ တောင်သူယာခုတ်၊ ညွှန်းဖော်ထုတ်၊ မယုတ်မှန်လှ အောင်ပွဲရ။

၈။ ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ်၊ ထုံးစနစ်၊ စင်စစ်မှန်လှ အောင်ပွဲရ။

၉။ ရေစစ်သောလား၊ ပမာထား၊ စကားဆိုက အောင်ပွဲရ။

၁၀။ ခက်တင်မောင်းနင်း၊ ပြောဆိုခြင်း၊ မယွင်းမှန်လှ အောင်ပွဲရ။ Credit

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *